dis nie ‘n volkskerk nie, dit lyk net soos een…

April 11, 2013

Neels Jackson se rubriek vanoggend is ‘n vreemde argument. ‘n Lang lys redes waarom die NG Kerk nie ‘n volkskerk is nie met ‘n slot wat sê dat die NG Kerk nogals baie soos ‘n volkskerk lyk. Iets soos: “Dit is nie ‘n volkskerk nie, dit lyk net soos een”.

Neels se lys argumente is basies die volgende:

  • Ons het ‘n sinodebesluit geneem dat ons nie meer ‘n volkskerk is nie.
  • Wit dominees ontken dat ons ‘n volkskerk is.
  • Wit lidmate ontken dat ons ‘n volkskerk is.
  • Op party plekke, veral middestede, is die NG Kerk nie meer wit nie.
  • Daar is selfs voorstedelike gemeentes waar jy gereeld ‘n “gekleurde” gesig sal sien.
  • In ons barmhartigheidswerk reik ons uit na swart gemeenskappe.

Maar selfs Neels weet nie hoe om verby Sondag oggend 9 uur te kom nie. Want maak nie saak wat sinodebesluite or wit dominees of wit lidmate sê  nie, maak nie saak ook die uitsonderings nie (belangrik soos wat hierdie voorbeelde is!), en dit maak selfs nie saak dat ons swart gemeenskappe wil “ophef” en “ontwikkel” nie, daar is so rondom 1000 simbole van die geskiedenis van kolonialisme, apartheid, institusionele rassisme en die teologiese regverdiging van apartheid wat elke Sondag oggend bymekaarkom. En my vermoede is daai simbole sê meer as wat Neels wil erken.

Jonathan Jansen se kritiek op die NG Kerk het my al baie gehelp. Ja hy werk met geykte stereotipes soos die “NG dominee met die swart pak”, iets wat ek dink as ‘n simbool van ‘n bepaalde ideologie funksioneer in sy retoriek. Ek dink Pierre de Vos doen iets soortgelyk, search maar net die “dominee” op sy Engelse blog en kyk wat jy kry. Ek sal die argument oor hoekom dit die “NG dominee” i.p.v die “APK dominee” is vir ‘n ander geleentheid los, maar ons moet tog besef dat daar ‘n bepaalde keuse gemaak word om die NG Kerk as voorbeeld te gebruik.

Ek dink dit is te vinnig om te sê Jonathan Jansen is só verkeerd. Ja, die proses waarvan Jansen net gehoor het (ons kan gerus ophou met die idee dat almal veronderstel is om die details van ons interne debatte hoef te ken) is meer kompleks as wat hy dit in sy kort rubriek beskryf. Ja, ons dra nie swart pakke en wit dasse nie (alhoewel ek dink ons veronderstel is om die metaforiese aard van Jansen se opmerking te moet raaksien). Maar ons moet hom hoor:

“Die georganiseerde kerk is immers die een plek waar jy sonder inmenging van buite steeds wit kan wees en afgesonder van jou swart susters en broers.”

En ons is ‘n wit kerk. Nie net omdat ons eredienste bestaan uit lidmate wat half bleek is en lyk of hulle voorouers oorwegend uit ‘n deel noord van Afrika gekom het nie. Om die waarheid te sê, beide Jansen se uitsondering van die NG Kerk asook Neels se verdediging van die NG Kerk loop die gevaar om die idee dat verandering beteken om “‘n paar gekleurde gesigte in ons eredienste te kry” te regverdig.

  • Ons is ‘n wit kerk omdat ons kerklike diskoers oor wat in die lang aan die gebeur is gereeld idees wat die instandhouding van ‘n wit identiteit ondersteun napraat (ek het daai idee in meer as 100 bladsye probeer neerpen elders).
  • Ons is ‘n wit kerk wanneer ons besluite oor eiendom en pensioenfondse daarop gemik is om die kapitaal wat in een deel van die kerk opgebou is oor dekades heen in die hande van daai selfde deel van die kerk te hou.
  • Ons is ‘n wit kerk wanneer ons teologiese studente se opleiding basies uitsluitlik leeswerk van wit teoloë insluit.

En dalk moet ons hierdie lysie nog uitbrei, met merkers wat ons herinner dat ons ‘n wit kerk is. Ons moet byvoeg dat by elkeen van hierdie tipe merkers is daar uitsonderings, en die uitsonderings word al hoe meer. Orals waar ek beweeg sien ek jong predikante wat Steve Biko as een van die belangrikste outeurs wat hulle gelees het sien. Ek sien plekke waar ringe ernstig begin dink oor wat dit beteken om kapitaal in die vorm van geboue deel buite die NG Kerk se beheer te laat gaan (en nie dit verkoop aan die een wat die hoogste aanbod maak nie). Ek sien hoe gemeentes en sinodes meer en meer standpunte inneem wat instandhouding van die voortgesette ongeregtighede wat hoofsaaklik arm swart Suid Afrikaners raak uitdaag. Ons beweeg dalk nie so vinnig nie, maar ons beweeg wel.

In die kerk is daar egter ‘n groeiende ander stem as die een wat sê

“om te maak of dit vandag steeds ’n kwessie van rassisme is, is op sy beste ’n teken van oningeligtheid en op sy slegste ’n teken van moedswilligheid of onnoselheid”.

Dit is die stem van ‘n groende groep lidmate en predikante wat erken dat hulle sukkel met hulle eie witheid. Hoe meer hulle deel van hierdie land word, veral psigologies hulleself as deel van ‘n Suid Afrika van 50 miljoen mense, nie 5 miljoen nie, beleef, hoe meer raak hulle ook bewus dat hulle gesosialiseer is om wit te wees.

Nee Neels, dit is nie oningeligtheid, moedswilligheid of onnoselheid wat maak dat ons rassisme (al sou ek die woord dalk met een van sy ander verbuigings wil vervang, maar dis nie nou so belangrik nie) as ‘n voortgaande probleem in die NG Kerk sien nie. Dit is omdat ons dink dat om eerlik op die tafel te sit dat ons steeds worstel met ons eie geras wees ons verder gaan help om te worstel met hoe ons dag na dag, Sondag na Sondag, verder wegbeweeg van die wêreld van wit bevoordeling en swart onderdrukking.

So ek dink ons kan maar gemaklik met Jansen saamstem: die mure van hierdie plek moet afgebreek word en iets nuuts moet opstaan. Dis mos maar hoe die kerk nog altyd gepraat het. Oor doodgaan vir ‘n ou lewe en opstaan in nuwe lewe. Van ons sien reeds tekens van hierdie voortgaande opstanding ook in die NG Kerk, maar ons erken tog dat ons nog op die lang pad van sterf vir die ou self is, op die lang pad om die mure van die tempel af te breek sodat iets nuuts gebou kan word.

Want jy sien, die georganiseerde kerk is wel die een plek waar jy nog sonder inmenging wit kan wees, maar dit is deels omdat die georganiseerde kerk die een plek is waar wette nie die skyn van verandering kan bring nie. Dit is deels omdat al wat hier verandering bring is diep oortuiging. Die kerk bly immers ‘n organisasie van vrywilligers.

Jansen het tog maar die antwoord tot ‘n mate namens die kerk gegee: “Christus se opstanding gee my hoop vir ’n nuwe begin, selfs in die (NG?) kerk.”

Advertisements

En sê nou hulle glo in die kerk maar nie ‘n Jesus nie?

Junie 14, 2011

Neels, Sakkie, en nou Henk, dryf my tot skryf. Laat ek nou sommer met die deur in die huis val: dit voel vir my na ‘n sinnelose gesprek. Alhoewel ek, soos vele ander, nogals ‘n liking in Neels se oorsprongklike artikel gehad het, het een opmerking my bietjie omgekrap gehad:

My indruk is dat baie van die kerk se kritici nie (meer) glo nie, al sê hulle dit nie reguit nie. En as jy nie glo nie, dan het die kerk seker nie veel sin nie.

Natuurlik beskryf Neels dit as ‘n “indruk”, en moet dit gelees word teen die agtergrond van sy groter argument, maar ek het altyd so stuk ongemak as dit wil voorkom of enige van ons beter weet wat ‘n ander glo as wat hulle self glo. So as jy vir my kom vertel dat iemand nie glo nie, al wil hulle dit nie sê nie, dan raak ek uiters ongemaklik.

Sakkie en toe Henk se reaksies het toe nou eintlik grotendeels Neels se breër argument gemis. Buiten vir hierdie stelling, waarop ek nou ook maar gaan reageer, het Neels nogals ‘n paar goeie punte gemaak. Sakkie het egter weereens op die teologiese belaglikheid gewys van die kerk, en predikante all over moes weereens reageer dat hulle nie inpas in die karikatuur wat Sakkie teken nie. Tot ‘n mate maak Sakkie toe dieselfde fout as wat ek dink Neels gemaak het, deur te maak asof hy beter weet wat die kerk nou eintlik glo as die kerk self. Deur die kerk se eie getuienis oor hoe hulle dink oor sake te ignoreer en eerder sy eie weergawe bo-op die kerk te plaas.

Henk se reaksie het darem mooi daarop gewys dat Sakkie se prentjie oor wat die kerk sê darem nou regtig nie ooreenstem met die siening van dominees nie. Maar toe argumenteer hy veel meer breedvoerig as Neels se kort opmerking hierbo dat Sakkie en ander eintlik oneerlik is, dat die redes wat hulle gee om die kerk te verlaat en die werklike rede nie dieselfde is nie.

Maar al drie hierdie argumente maak in my beskeie opinie dieselfde fout: hulle aanvaar dat mense wat kerk bywoon actually glo wat die kerk leer, as dat as hulle nie doen nie, hulle waai. Dalk was dit vir ‘n sekere generasie waar, maar soos wat ek skryf hardloop storie op storie deur my kop wat hierdie idee verkeerd sou bewys.

Ek dink aan een vriend wat aktief betrokke was in ‘n gemeente waar ek ook was, maar in al die jare nooit oor God gepraat het nie, en as ek daaroor sou wou praat my net gesê het dat hy “anders” dink oor God. Wat dit beteken weet ek nie, maar in sy eie opinie het sy standpunt en die van die kerk nie ooreengekom nie, maar dit het nie bepaal of hy deel is van die kerk nie.

Nog een wie se teologiese oortuiginge ek geken het, wat Borg en Spong, en al daai mensies wat Spangenberg et al so lief voor is, graag gelees het, en toe eendag aangekondig het dat sy nou ‘n super-fundamentalistiese charismatiese kerke hier in Pretoria gaan join. Ek wou op my rug val! Haar rede: haar nuwe ou is daar, en sy like elkgeval die kleiner kerk, so sy ignoreer maar wat hulle preek.

Nog ‘n vriend was spesifiek met die Nuwe Hervorming opgetrek, en ek het saam met hom in ‘n kerkgebou gesit terwyl die dominee teen hierdie lot Nuwe Hervormers uitgevaar het. En tog het dit nie gelyk na ‘n rede om te waai nie. Laat die dominee maar preek, hy het van die gemeente gehou, so hoekom waai?

Alhoewel die model moontlik bietjie simplisties is, herinner dit my tog aan die Behoort, Beleef, Bely gesprek so tyd gelede. Daar het ek so bietjie die idee dat die kerk ‘n plek is waar ons behoort voor gevra word na die presiese belydenis uitgepak. Ek vermoed egter die gesprek moet van die ander kant af ook gevoer word. Waar ek daar probeer verduidelik het hoe dit sou moontlik wees dat ‘n kerk kan ruimte maak dat mense behoort, en saam beleef, al bely hulle nie noodwendig presies soos die dominee, of kerkraad, of sinode, of wie ookal voorskryf nie, wil ek nou bloot sê dat of dit kerk hierdie ruimte gaan skep of nie, dit gebeur elkgeval.

Strepe jonger mense sit in kerke al glo hulle nie soos die kerk nie. Hulle pas in Sakkie se karikatuur in, en join die NG kerk wat hoog en laag sweer dat hulle nie hierdie lysie goed bely nie. Of hulle vind hullself tuis in wat Sakkie skryf, maar verkies die lewe van die plaaslike gemeente bo die lesing lokaal waar allerhande voordragte gelewer word. Ja, en selfs Neels en Henk se kernbelydenisse dat “vir my is Jesus Christus die Here” of “dat Jesus Christus die Seun van God is” word nie noodwendig gedeel nie. Of dit word na hierdie of daardie (hoor my baie mooi, na alle moontlike teologiese kante toe, hierdie is nie een of ander verskuilde pro-Nuwe Hervorming argument nie) kant toe interpreteer op maniere wat ek vermoed beide Neels en Henk sal getuig (OK, en nou raai ek wat hulle bedoel met stellings terwyl ek self sê hulle behoort in hul eie woorde dit te unpack) buite die grense van hoe hulle dit bedoel het gebruik word. Maar tog sit hulle somewhere in ‘n kerk. Vir die mense. Vir die liturgie. Vir ‘n algemene konneksie met die transendente. As hulle waai uit die kerk uit, dan is dit ook moontlik as gevolg van die mense, die liturgie, of ‘n totale verlies aan enige sinvolle konneksie met die transendente.

Is my vermoede reg? Ek weet nie, wat beleef jy? As ek reg is, is dit ‘n probleem?